Sac büküm işlemlerinde en sık karşılaşılan tasarım hatalarından biri büküm paylarının yanlış hesaplanmasıdır. Açılmış (flat) boyutlar yanlış belirlendiğinde, büküm sonrası parça istenen ölçülerde çıkmaz ve revizyona gider.
Bu rehberde K-faktörü nedir, büküm payı (bend allowance) nasıl hesaplanır ve pratik tablolar neler içerir konularını ele alıyoruz.
Büküm Payı (Bend Allowance) Nedir?
Bir sacı bükerken, bükme çizgisi boyunca uzayan bir nötr katman vardır. Bu katmanın uzunluğu, bükülen bölgede malzemenin ne kadar "tüketildiğini" belirler — buna büküm payı (BA) denir.
Flat açılım uzunluğu hesaplanırken her büküm için bu pay dikkate alınmalıdır:
K-Faktörü Nedir?
K-faktörü, nötr katmanın sac kalınlığı içindeki konumunu tanımlayan boyutsuz bir katsayıdır. 0 ile 1 arasında bir değer alır.
- K = 0.5: Nötr katman sacın tam ortasında (teorik ideal)
- K < 0.5: Nötr katman iç yüzeye yakın (sert malzeme, küçük yarıçap)
- K > 0.5: Nötr katman dış yüzeye yakın (nadir)
Pratikte K-faktörü malzeme türüne, kalınlığa ve büküm yarıçapına göre değişir.
Büküm Payı Formülü
Burada:
- α = büküm açısı (derece)
- Ri = iç büküm yarıçapı (mm)
- K = K-faktörü
- t = sac kalınlığı (mm)
Örnek: 2 mm kalınlığında karbon çelik, Ri = 2 mm, α = 90°, K = 0.42
BA = (π/180) × 90 × (2 + 0.42 × 2) = 1.5708 × 2.84 = 4.46 mm
Malzemeye Göre Tipik K-Faktörleri
| Malzeme | Yumuşak Büküm (Ri ≥ 2t) | Sert Büküm (Ri < 2t) |
|---|---|---|
| Karbon Çelik (S235) | 0.44–0.46 | 0.38–0.42 |
| Karbon Çelik (S355) | 0.42–0.44 | 0.36–0.40 |
| Paslanmaz Çelik (304) | 0.44–0.47 | 0.40–0.44 |
| Alüminyum (5052) | 0.44–0.46 | 0.40–0.44 |
| Alüminyum (6061-T6) | 0.40–0.44 | 0.36–0.40 |
Bend Deduction (Büküm İndirimi)
Bazı CAD programları büküm payı yerine bend deduction (BD) kullanır. BD, iki flanşın uzantısının kesiştiği noktadan gerçek flat boyuta olan farkı tanımlar.
OSSB = tan(α/2) × (Ri + t)
CAD yazılımınız hangi yöntemi kullandığına dikkat edin — ikisini karıştırmak büyük boyut hatalarına yol açar.
Pratik Öneriler
- CAD çiziminizde açılmış (flat) formu gösterin; ölçülendirilmiş büküm formunu değil.
- K-faktörünü üretici firmadan teyit alın; makineden makineye fark edebilir.
- Hassas tolerans gerektiren parçalarda prototip bükümle doğrulama yapın.
- Büküm sırası, özellikle çok aşamalı parçalarda flat boyutu etkileyebilir — kalıp çarpışmasını önceden kontrol edin.
Büküm payı hesaplamalarıyla ilgili teknik sorularınız için ekibimizle iletişime geçin. Karmaşık parçalarda flat boyutları birlikte doğrulayabiliriz.